Kısaca
- Klopidogrel, stent sonrası pıhtı oluşumunu önlemek için en sık kullanılan ilaçlardan biridir. Ancak vücuda etkisiz girer; CYP2C19 enzimi tarafından etkin hâle getirilmesi gerekir.
- CYP2C19 enzimi genetik olarak zayıf çalışan kişilerde ilaç yeterince etkinleşmez. Bu hastalarda stent trombozu ve kalp krizi riski artar.
- Kardiyolojide genetik farklılıklar yalnızca klopidogreli değil, statinlerin kas yan etkilerini ve varfarinin doz ihtiyacını da etkiler.
Temel kavramlar
Ön-ilaç
Vücuda etkisiz olarak alınan ve ancak bir enzim tarafından dönüştürüldükten sonra etki gösteren ilaçtır. Klopidogrel bir ön-ilaçtır.
Metabolize edici tipi
Bir enzimin genetik olarak ne kadar hızlı çalıştığını anlatır: zayıf, intermediate (orta), normal, hızlı ve ultra hızlı.
Stent trombozu
Daralmış damara takılan metal ağ tüpün (stent) içinde pıhtı oluşmasıdır. Ani kalp krizine yol açabilen ciddi bir durumdur.
Statin miyopatisi
Kolesterol ilaçlarının nadiren yol açtığı kas ağrısı ve güçsüzlüğüdür. Çok nadir durumlarda ağır kas yıkımına ilerleyebilir.
Klopidogrel nasıl etki eder?
İlaç etkisiz olarak alınır
Ağızdan alınan klopidogrel karaciğere ulaştığında henüz kan pulcuklarını (trombositleri) etkileyemez.
CYP2C19 onu etkin hâle getirir
Karaciğerdeki CYP2C19 enzimi ilacı, trombositlere bağlanabilen etkin biçimine dönüştürür.
Trombositler birbirine yapışamaz
Etkin ilaç trombositlerin kümelenmesini engeller ve stent içinde pıhtı oluşmasını önler. Enzim zayıfsa bu son adım gerçekleşmez.
CYP2C19 sonucu klopidogrel için ne anlama gelir?
* Akut koroner sendrom nedeniyle stent takılan hastalar için CPIC önerisi. Diğer klinik durumlarda öneriler farklılık gösterebilir.
Kimler için önemli?
- Akut koroner sendrom nedeniyle stent takılacak ya da yeni takılmış hastalar
- Klopidogrel kullanırken yeniden damar tıkanıklığı yaşamış hastalar
- Statin başlanacak ya da statinle kas yakınması yaşamış kişiler
- Varfarin başlanacak hastalar
Testin size uygun olup olmadığına hekiminiz karar verir.
Kanıtlar
- %30–70
En az bir CYP2C19*2 fonksiyon kaybı aleli taşıyanların oranı: Avrupa ve Afrika kökeninde %30'a, Asya kökeninde %70'e kadar
Klinik farmakogenetik derlemeleri - 1,75×
Fonksiyon kaybı aleli taşıyıcılarında stent trombozu riski; binde 14 ek olay
Meta-analiz, Holmes ve ark. - 2010
FDA'nın klopidogrel etiketine eklediği kara kutu uyarısı: zayıf metabolize edicilerde azalmış etkinlik
FDA - CPIC
Akut koroner sendromda perkütan girişim yapılan intermediate ve zayıf metabolize edicilerde alternatif antiplatelet ajan önerilir
CPIC kılavuzu
İlgili genler ve ilaçlar
BIODECODE raporunda ne görürsünüz?
*2 ve *17
CYP2C19'da fonksiyon kaybı ve artmış fonksiyon alelleri birlikte değerlendirilir.
Statinler
SLCO1B1 ile her statin için ayrı hüküm; miyopati riski ve doz sınırları kaynak metniyle.
Varfarin
CYP2C9, VKORC1 ve CYP4F2 birlikte, dozlama algoritmasına girdi olarak raporlanır.
Kardiyoloji bölümü
Her ilaç kartında hüküm, kaynak gen ve tam kılavuz metni.
Bilinmesi gerekenler
- Genotip tek başına belirleyici değildir. Yaş, diyabet, böbrek fonksiyonu ve eşzamanlı ilaçlar da ilaç yanıtını etkiler.
- Bazı mide koruyucu ilaçlar CYP2C19'u baskılayarak klopidogrelin etkisini azaltabilir. Bu durum farmakogenomik raporda ayrıca işaretlenir.
- Statin ve varfarin kararlarında genotip, kılavuzların önerdiği klinik algoritmaların bir parçası olarak kullanılır.
Sık sorulan sorular
Klopidogrel kullanan herkes test olmalı mı?
Karar hekiminizindir. CPIC önerileri özellikle akut koroner sendrom nedeniyle stent takılan hastalarda önem taşır; bu hastalarda genotip, antiplatelet seçimini doğrudan etkileyebilir.
Testi yaptırdım, ilacımı kendim değiştirebilir miyim?
Hayır. Kullandığınız bir ilacı kendi başınıza bırakmayın ya da değiştirmeyin; sonuçlarınızı mutlaka hekiminizle değerlendirin.
Statinle kas ağrısı yaşadım. Genetik test bunu açıklar mı?
SLCO1B1 varyantları, özellikle simvastatinle kas yan etkisi riskini artırır. Test riski açıklamaya yardım edebilir; ancak kas ağrısının başka nedenleri de olabileceği için değerlendirme hekiminizle yapılmalıdır.
Kaynaklar
- Mega JL ve ark. Cytochrome P-450 polymorphisms and response to clopidogrel. N Engl J Med. 2009.
- Holmes MV ve ark. CYP2C19 genotype, clopidogrel metabolism, platelet function, and cardiovascular events: a systematic review and meta-analysis. JAMA. 2011.
- Lee CR ve ark. CPIC guideline for CYP2C19 genotype and clopidogrel therapy: 2022 update. Clin Pharmacol Ther. 2022.
- Cooper-DeHoff RM ve ark. CPIC guideline for SLCO1B1, ABCG2 and CYP2C9 genotypes and statin-associated musculoskeletal symptoms. Clin Pharmacol Ther. 2022.
- Johnson JA ve ark. CPIC guideline for pharmacogenetics-guided warfarin dosing: 2017 update. Clin Pharmacol Ther. 2017.
- ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA). Klopidogrel ürün bilgisi, kara kutu uyarısı. 2010.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı hekiminize aittir. Kullandığınız bir ilacı kendi başınıza bırakmayın ya da değiştirmeyin.