Klinik alan · Onkoloji

Standart doz, bazı hastalar için aşırı dozdur.

5-florourasil ve kapesitabini DPD enzimi parçalar. Enzim zayıfsa ilaç birikir; doz aynı kalsa bile toksik düzeye çıkar. Önceden test, başlangıç dozunu değiştirir.

Hazırlayan: BIODECODE bilim ekibi · Son güncelleme: Ekim 2026 · Dayanak: CPIC, DPWG, FDA ve hakemli yayınlar

Kısaca

  • 5-florourasil ve kapesitabin, kolorektal, meme, mide ve baş-boyun kanserlerinde en sık kullanılan kemoterapi ilaçlarındandır. Vücut bu ilaçların büyük bölümünü DPD enzimiyle parçalar.
  • DPD enzimi genetik olarak az çalışan kişilerde ilaç birikir. Standart doz, bu hastalarda ağır, hatta ölümcül toksisiteye yol açabilir.
  • Tedavi öncesi DPYD testi, bu hastaların daha düşük bir başlangıç dozuyla güvenle tedavi edilmesini sağlar. Avrupa İlaç Ajansı 2020'de tedavi öncesi DPD eksikliği testini önermiştir.

Temel kavramlar

Fluoropirimidin

5-florourasil (5-FU) ve onun ağızdan alınan öncülü kapesitabinin dahil olduğu kemoterapi ilacı grubudur.

DPD enzimi

Fluoropirimidinleri parçalayıp vücuttan uzaklaştıran ana enzimdir. Talimatını DPYD geni verir.

Toksisite

İlacın vücuda zarar veren etkisidir. Fluoropirimidinlerde ağır ishal, ağız yaraları, kan değerlerinde düşme ve el-ayak sendromu olarak görülebilir.

Aktivite skoru

DPYD genotipine göre hesaplanan ve enzimin ne kadar çalıştığını gösteren puandır. 2 normal, 1–1,5 azalmış, 0–0,5 belirgin azalmış aktiviteyi gösterir.

Toksisite nasıl gelişir?

  1. Standart doz verilir

    Doz, hastanın vücut yüzey alanına göre hesaplanır; genetik farklılıklar bu hesapta yer almaz.

  2. DPD ilacı parçalayamaz

    DPD enzimi az çalışan hastada ilacın vücuttan uzaklaştırılması yavaşlar ve kandaki düzeyi beklenenin üzerine çıkar.

  3. İlaç sağlıklı dokulara zarar verir

    Biriken ilaç, hızlı bölünen sağlıklı hücreleri de hedef alır: bağırsak, ağız, deri ve kemik iliği.

DPYD sonucu ne anlama gelir?

Aktivite skoruEnzim durumuKılavuzların genel önerisi*
2Normal DPD aktivitesiStandart başlangıç dozu.
1–1,5Azalmış DPD aktivitesiBaşlangıç dozu azaltılır ve hastanın toleransına göre ayarlanır.
0–0,5Belirgin azalmış ya da hiç olmayan aktiviteFluoropirimidinlerden genellikle kaçınılır; zorunluysa çok düşük doz ve yakın izlem.

* CPIC DPYD kılavuzu. Doz kararı, tedavi protokolü ve hastanın durumuna göre onkoloğa aittir.

Kimler için önemli?

  • 5-florourasil ya da kapesitabin içeren tedavi başlanacak tüm hastalar
  • Daha önceki bir kür sonrası beklenmedik ağır yan etki yaşamış hastalar
  • Lösemi ya da otoimmün hastalıklar için tiyopürin (merkaptopürin, azatiyoprin) başlanacak hastalar
  • İrinotekan ya da tamoksifen tedavisi planlanan hastalar

Testin size uygun olup olmadığına hekiminiz karar verir.

Kanıtlar

  • %30

    Fluoropirimidin tedavisinde bildirilen ağır toksisite oranı

    Henricks ve ark., Lancet Oncology 2018
  • 1.103

    Hollanda'da 17 hastanede DPYD genotipine göre doz bireyselleştirmesi yapılan hasta sayısı

    Henricks ve ark., Lancet Oncology 2018
  • 2,87 → 1,31

    DPYD*2A taşıyıcılarında ağır toksisite riski, genotipe dayalı dozlamadan sonra

    Aynı çalışma
  • 4,30 → 0

    c.1679T>G taşıyıcılarında, doz %50 azaltıldığında bildirilen ağır toksisite

    Aynı çalışma

İlgili genler ve ilaçlar

GenGöreviİlgili ilaçlarKaynak
DPYDFluoropirimidinleri parçalayan DPD enziminin geniFlorourasil, kapesitabinCPIC
TPMT · NUDT15Tiyopürin ilaçlarının toksik ürünlerini işleyen enzimlerAzatiyoprin, merkaptopürin, tiyoguaninCPIC
UGT1A1İrinotekanın etkin ürününü vücuttan uzaklaştıran enzimİrinotekanDPWG / FDA
CYP2D6Tamoksifeni etkin biçimine dönüştüren enzimTamoksifenCPIC
G6PDAlyuvarları oksidatif hasara karşı koruyan enzimRasburikazCPIC

BIODECODE raporunda ne görürsünüz?

  • 4 ana varyant

    DPYD*2A, c.2846A>T, c.1679T>G ve c.1236G>A doğrudan değerlendirilir.

  • Aktivite skoru

    DPYD aktivite skoru ve fenotipi, CPIC tablolarına göre başlangıç dozu önerisiyle.

  • Kapsam dışı da yazılır

    Sonuç üretilemeyen bir lokus için ölçülen derinlik ve gerekçe raporda yer alır.

  • Onkoloji bölümü

    Fluoropirimidinler, tiyopürinler ve irinotekan ayrı ilaç kartlarında.

Örnek rapor (PDF)

Bilinmesi gerekenler

  • Dört ana DPYD varyantı, DPD eksikliğinin tamamını açıklamaz. Bu yüzden genotip, klinik izlemin yerine geçmez.
  • Bazı merkezlerde genotip, kandaki urasil düzeyinin ölçülmesi gibi fenotip testleriyle birlikte kullanılır.
  • Test, tedavi başlamadan önce yapılmalıdır; sonuç süresi tedavi takvimiyle birlikte planlanmalıdır.

Sık sorulan sorular

DPYD testi bütün toksisiteyi önler mi?

Hayır. DPD aktivitesindeki değişkenliğin tamamı bu varyantlarla açıklanamaz; bu yüzden genotip, klinik izlemin yerine geçmez, onu tamamlar.

Test kemoterapiyi geciktirir mi?

Test, tedavi başlamadan önce yapılmalıdır. Sonuç süresini laboratuvar ortağımız ve hekiminizle birlikte planlamanız önerilir.

Test sonucum normal çıktı. Yan etki yaşamayacak mıyım?

Normal sonuç, DPYD'ye bağlı ağır toksisite riskini azaltır, ancak kemoterapinin bilinen yan etkilerini ortadan kaldırmaz. Olağan izlem sürer.

Kaynaklar

  1. Henricks LM ve ark. DPYD genotype-guided dose individualisation of fluoropyrimidine therapy in patients with cancer: a prospective safety analysis. Lancet Oncol. 2018.
  2. Amstutz U ve ark. CPIC guideline for dihydropyrimidine dehydrogenase genotype and fluoropyrimidine dosing: 2017 update. Clin Pharmacol Ther. 2018.
  3. Avrupa İlaç Ajansı (EMA). Fluorouracil ve ilgili ilaçlarla tedavi öncesi DPD eksikliği testi önerisi. 2020.
  4. Relling MV ve ark. CPIC guideline for thiopurine dosing based on TPMT and NUDT15 genotypes: 2018 update. Clin Pharmacol Ther. 2019.
  5. Goetz MP ve ark. CPIC guideline for CYP2D6 and tamoxifen therapy. Clin Pharmacol Ther. 2018.

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı hekiminize aittir. Kullandığınız bir ilacı kendi başınıza bırakmayın ya da değiştirmeyin.

Tüm klinik alanlar